مایع خنککننده یا همان ضدیخ، شریان حیاتی موتور خودرو است. بر خلاف یک باور غلط قدیمی که ضدیخ را صرفاً مخصوص زمستان و روزهای برفی میداند، این مایع در تمام ۳۶۵ روز سال وظایف سنگینی بر عهده دارد: جلوگیری از انجماد آب در سرمای شدید، بالا بردن نقطه جوش برای پیشگیری از داغ کردن موتور در تابستان، و محافظت همهجانبه در برابر خوردگی، پوسیدگی و زنگزدگی بلوک سیلندر و رادیاتور.
با گذشت زمان، مواد شیمیایی بازدارنده خوردگی در ضدیخ خاصیت خود را از دست داده و مایع داخل مدار اسیدی میشود. اسیدی شدن آب رادیاتور باعث رسوبگرفتگی مجاری، گرفتگی رادیاتور بخاری و در نهایت سوختن واشر سرسیلندر خواهد شد. کارشناسان توصیه میکنند مایع خنککننده حداقل سالی یکبار یا هر ۴۰,۰۰۰ کیلومتر به صورت کامل تخلیه و تجدید شود. در این مقاله تخصصی از وبلاگ نانو الماس ، نحوه تعویض ضد یخ در تمامی خودرو های ایرانی (پراید، تیبا، پژو ۴۰۵، پژو پارس، پژو ۲۰۶ و ۲۰۷) را به همراه مراحل تخلیه کامل و هواگیری اصولی بررسی میکنیم.
اقدامات ایمنی مهم پیش از شروع کار
- موتور باید کاملاً سرد باشد: هرگز در زمانی که موتور داغ است اقدام به باز کردن درب رادیاتور یا منبع انبساط نکنید. فشار بالای بخار آب داغ میتواند باعث سوختگیهای شدید و غیرقابل جبران شود.
- استفاده از ظرف تخلیه: ضدیخ کهنه حاوی مواد شیمیایی سمی است؛ آن را روی زمین یا جوی آب نریزید و در ظرف در بسته جمعآوری کنید.
- قرار دادن خودرو در سطح صاف: برای تخلیه کامل مایع و انجام هواگیری دقیق، خودرو باید روی سطحی کاملاً صاف و بدون شیب پارک شده باشد.
آموزش تعویض ضد یخ و هواگیری پراید و تیبا
سیستم خنککننده در پراید و تیبا به دلیل ساختار سادهتر، یکی از آسانترین مدارها برای تعویض مایع خنککننده است؛ با این حال بیتوجهی به منبع انبساط و باز نکردن کامل مسیر تخلیه بازدهی کار را پایین میآورد.
مراحل تخلیه و تعویض در پراید و تیبا:
- تخلیه مایع کهنه: در قسمت پایین رادیاتور (سمت راننده یا شاگرد بسته به مدل)، یک پیچ پلاستیکی خروسکی وجود دارد. تشت را زیر آن قرار دهید و پیچ را باز کنید. سپس درب بالای رادیاتور را باز کنید تا آب با فشار خارج شود.
- تخلیه منبع انبساط (مخزن آب اضافه): شیلنگ متصل به منبع را جدا کرده یا مخزن پلاستیکی را باز کنید، لجن و رسوبات داخل آن را شسته و دوباره در جای خود ببندید.
- شستشوی مدار (فلاشینگ): شیلنگ آب شهری را داخل گلویی رادیاتور بگذارید و اجازه دهید چند دقیقه آب زلال از شیر پایینی خارج شود تا تمام زنگابهها تخلیه گردند. سپس پیچ زیر رادیاتور را محکم ببندید.
- ریختن ضدیخ و هواگیری:
- مخلوط ضدیخ و آب مقطر را داخل رادیاتور بریزید تا لبالب پر شود. مخزن انبساط را نیز تا خط
MAXپر کنید. - در پراید، با باز بودن درب رادیاتور موتور را روشن کنید و بخاری را روی بیشترین درجه گرما قرار دهید. چند دقیقه صبر کنید تا ترموستات باز شود و حبابهای هوا خارج شوند. در تیبا برای اطمینان از خروج کامل هوا، پیچ گوشوارهای یا شیلنگ برگشت منبع را هنگام گاز دادن بررسی نمایید تا آب بدون حباب جریان یابد.
- سطح آب را مجدداً تکمیل کرده و درب رادیاتور را محکم ببندید.
- مخلوط ضدیخ و آب مقطر را داخل رادیاتور بریزید تا لبالب پر شود. مخزن انبساط را نیز تا خط
مراحل تعویض ضد یخ پژو ۴۰۵ و پژو پارس (موتور XU7)
موتورهای خانواده XU7 (پژو ۴۰۵، پارس و سمند) به شدت به هواگیری و کیفیت مایع خنککننده حساس هستند. کوچکترین حباب هوا در این موتورها باعث قفل هوا پشت ترموستات، بالا رفتن آمپر و سوختن واشر سرسیلندر میشود.
مراحل تخصصی تخلیه و تعویض:
- تخلیه مایع: رادیاتور پژو پیچ تخلیه خروسکی در گوشه پایینی دارد؛ اما برای تخلیه سریعتر و کاملتر، بهتر است جنت (شیلنگ) ضخیم پایینی رادیاتور را با باز کردن بست فنری جدا کنید.
- پیدا کردن پیچهای هواگیری: این خودروها دو پیچ هواگیری دارند:
- پیچ آلنی برنجی/فلزی: روی پوسته هوزینگ ترموستات واقع شده است.
- پیچ پلاستیکی (شبیه به والف چرخ): روی شیلنگهای ورودی رادیاتور بخاری (پشت موتور نزدیک اتاق).
- تزریق مایع جدید: هر دو پیچ هواگیری را چند دور باز کنید (نیازی به بیرون آوردن کامل پیچ آلنی نیست). ترکیب ۵۰-۵۰ ضدیخ و آب مقطر استاندارد را از گلویی رادیاتور بریزید.
- مراحل هواگیری دستی:
- ابتدا از پیچ برنجی روی هوزینگ ترموستات مایع خارج میشود؛ به محض اینکه مایع بدون حباب و به صورت یکنواخت فواره زد، آن را ببندید.
- سپس سطح آب را در رادیاتور بالا نگه دارید تا مایع از پیچ پلاستیکی بخاری خارج شود؛ پس از خروج کامل هوا، آن پیچ را نیز محکم کنید.
- خودرو را روشن کرده، بگذارید فن در دور کند کار کند و پس از خاموش شدن فن و خنک شدن موتور، سطح مایع رادیاتور را بازبینی نمایید.
نحوه تعویض ضد یخ پژو ۲۰۶ و پژو ۲۰۷ (موتور TU3 و TU5)
مدار خنککننده پژو ۲۰۶ و ۲۰۷ دارای منبع انبساط تحت فشار مستقیم است و سیستم به شکل پیوسته در مدار بسته کار میکند.
مراحل گامبهگام:
- تخلیه آب کهنه: بست جنت پایینی رادیاتور را باز کنید تا آب رادیاتور و بخشی از بلوک سیلندر خارج شود. برای تخلیه بهتر، درب مخزن انبساط را باز کنید.
- محل پیچهای هواگیری ۲۰۶:
- یک پیچ پلاستیکی کلهپیچی روی شیلنگ بخاری چسبیده به دیواره اتاق (فایروال).
- یک پیچ برنجی یا پلاستیکی آلنی روی محفظه پلاستیکی ترموستات.
- استفاده از قیف هواگیری (ضروری در ۲۰۶): به دلیل اینکه لبه منبع انبساط ۲۰۶ از پیچ هواگیری بخاری پایینتر است، برای پر کردن صحیح باید از یک بطری پلاستیکی بریدهشده به عنوان قیف کمکی روی دهانه منبع استفاده کنید تا ارتفاع ستون مایع بالا بیاید.
- تزریق و هواگیری: پیچهای هواگیری را باز کرده و مایع خنککننده را درون قیف بریزید. ابتدا پیچ ترموستات را با خروج آب خالص ببندید و سپس پیچ بخاری را سفت کنید. قیف را برداشته، موتور را روشن کنید تا فن بزند و سپس سطح منبع انبساط را تنظیم نمایید.
💧 مطالعه تکمیلی:
اگر مدام با خالی شدن و افت سطح آب مخزن خودرو مواجه میشوید، مطلب کاربردی «علت کم شدن آب رادیاتور چیست؟ دلایل، علائم و راه حل کامل» به شما کمک میکند منشأ نشتی پنهان را ردیابی کنید.
نسبت طلایی ترکیب ضد یخ و آب رادیاتور چقدر است؟
یکی از تصورات خطرناک این است که ریختن ضدیخ خالص ۱۰۰٪ باعث خنکتر شدن موتور میشود. ضدیخ خالص ضریب انتقال حرارت پایینی دارد و موتور را به سرعت به مرز جوش میرساند. از طرفی انتخاب فرمولاسیون خنککننده نیز نقش حیاتی دارد؛ امروزه رانندگان حرفهای در پی شناخت و استفاده از بهترین ضد یخ نانو هستند تا علاوه بر کاهش اصطکاک حرارتی، از خوردگی آلیاژهای حساس موتور جلوگیری کنند. ضدیخ باید حتماً با آب مقطر باکیفیت و دیونیزه رقیق گردد:
- نسبت استاندارد (ایدهآل برای تمام فصول): ۵۰ درصد ضدیخ + ۵۰ درصد آب رادیاتور.این ترکیب تا منفی ۳۷ درجه سانتیگراد در برابر یخزدگی و تا مثبت ۱۰۸ درجه سانتیگراد در برابر جوش آمدن مقاومت دارد.
- مناطق بسیار گرمسیری جنوب: ۴۰ درصد ضدیخ + ۶۰ درصد آب رادیاتور استاندارد.
- مناطق فوق سردسیر کوهستانی: ۶۰ درصد ضدیخ + ۴۰ درصد آب رادیاتور.
اگر قصد سرویس کامل رادیاتور ماشین خود را دارید، با خرید ضد یخ نانو باکیفیت و بدون واسطه میتوانید از اصالت کالا و سلامت سرسیلندر خودرو در سختترین شرایط آبوهوایی مطمئن شوید.
راهکار تضمینی: استفاده از ضد یخ و مکمل آب رادیاتور الماس طلایی
اگر به دنبال این هستید که سیستم خنککننده خودرویتان تا سالها بدون جرم، زنگزدگی و پوسیدگی کار کند، استفاده از محصولات تخصصی ضرورت دارد:
- ضد یخ الماس طلایی: فرمولهشده با ترکیبات پیشرفته اتیلن گلیکول و افزودنیهای آلی OAT، دارای خاصیت ضدخوردگی فوقالعاده برای محافظت از سرسیلندرهای آلومینیومی خودروهای ایرانی، ضدجوش قوی و پایداری حرارتی طولانیمدت.
- خرید آب رادیاتور ماشین نانو: آب لولهکشی شهری به دلیل املاح آهکی، گچی و کلر، لولههای مویین رادیاتور را مسدود میکند. تهیه آب رادیاتور استاندارد با خلوص بالا و بدون سختی از بروز رسوب و جوش آمدن زودرس جلوگیری میکند.
- مکمل ضد یخ و آب رادیاتور: افزودن این محصول به مدار خنککننده، باعث روانکاری محور واترپمپ، افزایش نقطه جوش و خنثیسازی اسیدهای ناشی از حرارت بالا میشود و طول عمر بلوک سیلندر و سیستم انتقال حرارت را دوچندان میکند.
🚗 پیشنهاد سردبیر:
چرا ماشین در کفی آمپر نرمالی دارد ولی در گردنه و سربالایی جوش میآورد؟ راز پنهان این اتفاق را در مقاله «جوشآوردن خودرو در سربالایی: دلایل رایج و نقش حیاتی ضدیخ در انتقال حرارت» بخوانید.
جدول راهنمای ظرفیت مایع خنککننده و حجم ضدیخ خودروهای داخلی
| مدل خودرو | پیشرانه | ظرفیت کل سیستم خنککننده | حجم ضدیخ پیشنهادی (۵۰-۵۰) | نوع پیچ هواگیری |
|---|---|---|---|---|
| پراید (انژکتور) | M13 | حدود ۵ لیتر | ۲.۵ لیتر | مدار خودهواگیر از درب رادیاتور |
| تیبا، ساینا، کوییک | M15 | حدود ۶ لیتر | ۳ لیتر | پیچ گوشوارهای یا شیلنگ منبع |
| پژو ۴۰۵، پارس، سمند | XU7 | حدود ۷.۵ لیتر | ۳.۵ تا ۴ | ۲ عدد (پیچ آلنی هوزینگ + پیچ بخاری) |
| پژو ۲۰۶ و ۲۰۷ | TU3 / TU5 | حدود ۵.۵ تا ۶ لیتر | ۳ لیتر | ۲ عدد (هوزینگ ترموستات + پیچ پلاستیکی بخاری) |
| سمند و دنا | EF7 | حدود ۷.۵ لیتر | ۳.۵ تا ۴ | پیچ هواگیری روی لوله آب فلزی و ترموستات |
۵ اشتباه خطرناک هنگام تعویض ضدیخ خودرو
- استفاده از آب لولهکشی معمولی: رسوبات گچی آب شهری در تماس با حرارت موتور سفت شده و رادیاتور بخاری و واترپمپ را کاملاً کیپ میکند.
- فراموش کردن هواگیری در خودروهای پژو: بستن دربها بدون باز کردن پیچهای هواگیری حباب هوا را در هوزینگ ترموستات حبس کرده و در کمتر از ۱۰ کیلومتر باعث سوختن واشر سرسیلندر میشود.
- ریختن ضدیخ سرد در موتور بسیار داغ: تنش حرارتی ناشی از مایع سرد روی بلوک چدنی یا آلومینیومی داغ باعث تاب برداشتن سرسیلندر و ترکیدن بلوک موتور میگردد.
- بستن غیراصولی و هرز کردن پیچهای برنجی: پیچهای هواگیری برنجی و پلاستیکی ظریف هستند؛ آنها را با آچار مناسب و با دست ملایم سفت کنید تا نشکنند.
- ترکیب برندهای مختلف ضدیخ: ضدیخها دارای فرمولاسیونهای اسیدی، معدنی یا آلی متفاوتی هستند. ترکیب آنها با یکدیگر ممکن است باعث رسوبگذاری ژلهای در مدار شود.
نیاز به مشاوره برای نگهداری اصولی از خودرو دارید؟
مجموعه الماس طلایی با تکیه بر دانش فنی و ارائه محصولات مراقبتی باکیفیت، در کنار شماست تا از خودروی خود بهبهترین شکل محافظت کنید. برای دریافت مشاوره در مورد محصولات نگهداری موتور یا سایر بخشهای خودرو، با ما در تماس باشید.
جمعبندی
تعویض منظم مایع خنککننده و هواگیری دقیق مدار در خودروهای پراید، تیبا، ۴۰۵، پارس و ۲۰۶ یکی از ارزانترین و حیاتیترین سرویسهای دورهای خودرو است که از هزینههای سنگین تعمیر موتور و سرسیلندر جلوگیری میکند. با رعایت نسبت ۵۰-۵۰ و استفاده از محصولات مطمئن مانند ضد یخ الماس طلایی در کنار مکمل ضد یخ و آب رادیاتور، میتوانید در سردترین شبهای زمستان و گرمترین روزهای تابستان با آرامش خاطر رانندگی کنید.
پرسشهای متداول
۱. آیا ضدیخ در فصل تابستان هم باید داخل ماشین باشد؟
بله، ۱۰۰٪ ضروری است. ضدیخ علاوه بر محافظت در سرما، با بالا بردن نقطه جوش آب مانع جوش آمدن خودرو زیر بار کولر در تابستان میشود و از زنگزدن پمپ آب و موتور پیشگیری میکند.
۲. چگونه متوجه شویم در مدار خنککننده خودرو هوا وجود دارد؟
شنیدن صدای شرشر آب از پشت داشبورد (رادیاتور بخاری) هنگام گاز دادن، خنک نبودن باد بخاری با وجود بالا بودن دمای آمپر، و بالا رفتن غیرطبیعی و ناگهانی آمپر آب مهمترین نشانههای وجود هوا در سیستم هستند.
۳. هر چند وقت یکبار باید کل ضدیخ ماشین تعویض شود؟
پیشنهاد کارشناسان فنی تعویض کامل مایع خنککننده هر سال یکبار قبل از شروع فصل سرما یا نهایتاً پس از طی مسافت ۴۰,۰۰۰ کیلومتر است.